အမျိုးသမီးများအပေါ် ကျူးလွန်သော ဒစ်ဂျစ်တယ်အကြမ်းဖက်မှုများသည် ဉာဏ်ရည်တု (AI) နည်းပညာ၊ အမည်မဖော်လိုမှုများနှင့် ဥပဒေပိုင်းဆိုင်ရာ အားနည်းချက်များကြောင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် မြင့်တက်လာလျက်ရှိကြောင်း မူရင်းရင်းမြစ်များ (ကုလသမဂ္ဂသတင်းများ၊ UN Women နှင့် King's College London) က ရှုထောင့်အသီးသီးမှ အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားပါသည်။
ပြဿနာ၏ ကြီးမားမှုနှင့် ဥပဒေပိုင်းဆိုင်ရာ ကွာဟချက်များ (UN News နှင့် UN Women ဌာနချုပ် ဖော်ပြချက်အရ) UN News နှင့် UN Women ဌာနချုပ်၏ ဖော်ပြချက်များအရ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ အမျိုးသမီးနှင့် မိန်းကလေးငယ် သန်းပေါင်း ၁,၈၀၀ (၄၄ ရာခိုင်နှုန်း) သည် ဒစ်ဂျစ်တယ်အကြမ်းဖက်မှုမှ ဥပဒေအရ အကာအကွယ်ရရှိမှု မရှိသေးကြောင်း ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ အချက်အလက်များကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။ နိုင်ငံများ၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာ ဆိုက်ဘာအနှောင့်အယှက်ပေးမှုများကို ဖြေရှင်းသည့် ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းထားကြသည်။ အထူးသဖြင့် AI နည်းပညာကြောင့် အွန်လိုင်းအကြမ်းဖက်မှုများ ပိုမိုဆိုးရွားလာပြီး အွန်လိုင်းပေါ်ရှိ deepfake နည်းပညာဖြင့် ဖန်တီးထားသော အပြာရုပ်ပုံ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ခွင့်ပြုချက်မပါဘဲ ဖန်တီးထားခြင်းဖြစ်ကာ ၎င်းတို့ထဲမှ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးများကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
"အွန်လိုင်းပေါ်တွင် စတင်သောအရာများသည် အွန်လိုင်းပေါ်တွင်သာ ပြီးဆုံးသွားခြင်းမရှိဘဲ လက်တွေ့ဘဝအထိ ကူးစက်လာကာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် အမျိုးသမီးများကို သတ်ဖြတ်မှုများ (femicide) အထိ ဦးတည်စေနိုင်သည်" ဟု UN Women ၏ အမှုဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး Sima Bahous က သတိပေးပြောကြားထားကြောင်း ဤရင်းမြစ်များက ဆိုသည်။
ဒစ်ဂျစ်တယ်အကြမ်းဖက်မှု၏ ဆိုးကျိုးများနှင့် အကြံပြုချက်များ (UN Women Australia ဖော်ပြချက်အရ) UN Women Australia မှ ဒစ်ဂျစ်တယ်အကြမ်းဖက်မှုတွင် ဆိုက်ဘာစောင့်ကြည့်မှု (cyberstalking)၊ သတင်းအချက်အလက်များကို အွန်လိုင်းတွင် ဖြန့်ဝေခြင်း (doxxing)၊ အွန်လိုင်းမှ ခြိမ်းခြောက်ခြင်းနှင့် AI သုံးပြီး အတုအယောင်ဖန်တီးခြင်းများ ပါဝင်ကြောင်း ရှင်းပြထားသည်။ ၎င်း၏ အကျိုးဆက်များကို အထောက်အထားများဖြင့် ဖော်ပြရာတွင်-
- ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၌ အွန်လိုင်းအကြမ်းဖက်ခံရသူ ၈၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုရှိပြီး ၄၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုပါရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။
- ပါကစ္စတန်တွင် အွန်လိုင်းအနှောင့်အယှက်ပေးမှုများသည် အမျိုးသမီးများသေဆုံးမှု၊ မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်မှုတို့နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
- အာဖရိကရှိ အမျိုးသမီးလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၄၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အွန်လိုင်းမှ တိုက်ခိုက်မှုများကို ခံခဲ့ရသည်။
ထို့ကြောင့် အမျိုးသမီးများအနေဖြင့် လျှို့ဝှက်နံပါတ်တောင်းခံခြင်း သို့မဟုတ် အွန်လိုင်းပေါ်တွင် ပုံတုများပြန့်နှံ့လာခြင်းကဲ့သို့သော လက္ခဏာများကို စတင်သတိထားမိပါက တားဆီးခြင်း (Block)၊ သတင်းပို့ခြင်း (Report) နှင့် အထောက်အထားများကို သိမ်းဆည်းထားရန် ၎င်းတို့က အကြံပြုထားသည်။
အွန်လိုင်းလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ကျား/မ ကွာဟချက် (King's College London ၏ သုတေသနအရ)
King's College London ၏ သုတေသနဆောင်းပါးတွင် အွန်လိုင်းလုံခြုံရေး အကြံဉာဏ်များ ရယူရာ၌ အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးကြား ကွာဟချက်များရှိနေကြောင်း ထောက်ပြထားသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အွန်လိုင်းလုံခြုံရေးအတွက် မိသားစုနှင့် သူငယ်ချင်းများကိုသာ အားကိုးကြသော်လည်း (အမျိုးသားများမှာ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာရှိသည်) အွန်လိုင်းရင်းမြစ်များမှ ရှာဖွေသူ အမျိုးသမီး ၃၈ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိသည်။ အမျိုးသားများသည် VPN ကဲ့သို့သော ရှုပ်ထွေးသည့် လုံခြုံရေးနည်းလမ်းများကို ပိုမိုအသုံးပြုကြသော်လည်း အမျိုးသမီးများသည် စကားဝှက် (password) နှင့် privacy setting ကဲ့သို့သော ရိုးရှင်းသည့် အကာအကွယ်များကိုသာ ပိုမိုအသုံးပြုကြသည်။
ထို့ကြောင့် အမျိုးသမီးများအတွက် အွန်လိုင်းလုံခြုံရေးကို မြှင့်တင်ရန် အောက်ပါအချက် (၆) ချက်ကို လုပ်ဆောင်ရန် King's College က အကြံပြုထားသည်-
၁။ အမျိုးသမီးများကို ကူညီပေးနေသော အသိုက်အဝန်းနှင့် NGO များကို ပံ့ပိုးပေးရန်။
၂။ အွန်လိုင်းအကြံပြုချက်များကို လူတိုင်းနားလည်လွယ်အောင် ရေးသားရန်။
၃။ အမျိုးသမီးများ အဓိကကြုံတွေ့ရသည့် ပြဿနာများနှင့် ကိုက်ညီသော အကြံပြုချက်များပေးရန်။
၄။ လုံခြုံသော အွန်လိုင်းပတ်ဝန်းကျင်များ ဖန်တီးပေးရန်။
၅။ အမျိုးသမီးများနှင့် မိန်းကလေးငယ်များကို ဒစ်ဂျစ်တယ်ကျွမ်းကျင်မှုများ သင်ကြားပေးရန်။
၆။ နည်းပညာသစ်များ (ဥပမာ- AI) မထုတ်ပြန်မီ အန္တရာယ်များကို ကြိုတင်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန်။
ဖြေရှင်းရန် တောင်းဆိုမှုများ ဤပြဿနာများကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် UN Women က နိုင်ငံတကာအစိုးရများ၊ နည်းပညာကုမ္ပဏီများနှင့် ပူးပေါင်းကာ 16 Days of Activism ကမ်ပိန်းမှတစ်ဆင့် အသိပညာပေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ နည်းပညာကုမ္ပဏီများအနေဖြင့် အမျိုးသမီးဝန်ထမ်းများကို ပိုမိုခန့်အပ်ရန်၊ အန္တရာယ်ရှိသော အကြောင်းအရာများကို အမြန်ဆုံးဖယ်ရှားရန်နှင့် တိုင်ကြားမှုများကို ထိရောက်စွာ တုံ့ပြန်ရန် UN Women က အလေးအနက် တိုက်တွန်းထားသည်။
Ref List:
- Carmo, A. (2025, November 20). AI and anonymity fuel surge in digital violence against women. UN News. https://news.un.org/en/story/2025/11/1166411,.
- Coopamootoo, K. (2024, August 2). Six things we can do now to keep women safe online. King's College London.,.
- Mukka, N. (2025, November 18). Online safety 101: What every woman and girl should know. UN Women Australia.,.
- UN Women. (2025, November 18). Digital violence is intensifying, yet nearly half of the world's women and girls lack legal protection from digital abuse. UN Women – Headquarters. https://www.unwomen.org/en/news-stories/press-release/2025/11/digital-violence-is-intensifying-yet-nearly-half-of-the-worlds-women-and-girls-lack-legal-protection-from-digital-abuse,.